Kinh nghiệm chọn sách cho con
Lúc trước định làm album tổng hợp 1 số đầu sách mình thấy hay cho bé từ 0-2, mà giờ thấy thực ra mỗi bé có quá trình phát triển riêng, sở thích riêng, không thể cứng nhắc quy thành một mẫu số chung được. Mình có may mắn là có điều kiện thời gian và không bị eo hẹp về kinh tế, nên có kinh nghiệm cá nhân nhỏ bé khi mua khoảng 250 cuốn sách cho Siêu trong 16 tháng vừa qua. Muốn chia sẻ với mọi người một số quy tắc của mình:
- Mình luôn chia sách thành 2 dạng: tạm gọi là sách tương tác và sách lĩnh hội (tên rất nông dân, vừa đặt đại :))
Sách tương tác là sách con có thể hiểu, có thể tương tác (làm theo chỉ dẫn 1 cách dễ dàng), có thể tự chơi và đọc một mình, có thể trả lời các câu hỏi liên quan đến nội dung (không nhất thiết phải đủ tất cả các yếu tố trên, VD như trẻ 8 tháng, sách tương tác chỉ là sách touch and feel, khi con biết sờ đúng chỗ cần sờ 😀, trẻ 16,5 tháng như Siêu, sách tương tác là vô số sách như sách âm thanh, mẩu truyện ngắn, sách hình khối - màu sắc - số đếm...)
Sách lĩnh hội là sách đơn giản là bố mẹ tự biên tự diễn, tự đọc, tự hỏi - tự trả lời, tự thao tác (với các sách cần thao tác ghép, lật mở, nhấn..); con chỉ là khán giả chăm chú theo dõi. Các sách này thường vượt quá khả năng tư duy/ ngôn ngữ/ vận động tinh của con, nhưng không được quá chênh lệch, bố mẹ thường khéo léo giới thiệu các cuốn sách này để thúc đẩy sự phát triển khả năng nào đó của con. Độ khó và độ thú vị của các cuốn sách loại này rất quan trọng, mà chỉ bố mẹ- những người hiểu con mình nhất mới có thể chọn được.
Mọi người có thể bất ngờ nhưng trong 270 cuốn sách của Siêu không có truyện cổ tích nào cả, vì với mình truyện cổ tích không thuộc nhóm nào trong 2 nhóm trên, nó quá trừu tượng để con có thể hiểu hoặc có thể lĩnh hội. Với mình nếu bố mẹ đọc diễn cảm thì truyện cổ tích sẽ có thể giúp con cảm nhận được nhịp điệu của ngôn ngữ, có thể tiếp cận được một số từ vựng không phổ biến. Vì vậy mình chọn đọc thơ cho con thay vì truyện cổ tích. (Với thơ mình nói không với thơ tuyên truyền của ĐCS, loại này đầy rẫy trong các thơ thiếu nhi cũ)
Việc có cả 2 loại sách này sẽ giúp lúc nào con cũng có cảm giác chiến thắng/ chủ động khi làm chủ được 1 số cuốn sách, và mong muốn chinh phục những cuốn sách khó hơn, kể cả khi con nhỏ xíu. Đây chính là ươm mầm cho tình yêu đọc sách một cách rất thực tế và đơn giản. Nếu không chia rõ ràng như thế này, bố mẹ sẽ rất dễ kiểu mua toàn 1 kiểu, hoặc cái gì cũng muốn mua, hoặc không biết mua cái gì.
- Để mua được sách, mình luôn quan sát Siêu tỉ mỉ, để biết con cần gì. Ví dụ 14,5 Siêu đột nhiên ngồi chăm chú nghe mẹ đọc những sách truyện có cốt truyện tb 5’, việc mà chưa từng có trước đây (trước anh ta chỉ thích sách kiểu đơn giản, ko phải là truyện). Thế là sách truyện từ sách lĩnh hội bị liệt ngay vào sách tương tác, mẹ bổ sung 1 loạt. Giờ sau 2 tháng Siêu đã trả lời các câu hỏi về nội dung của các câu chuyện, bộc lộ cảm xúc khác nhau ở từng đoạn của câu chuyện, nhớ và diễn lại các cụm từ/ chi tiết trong truyện... Nếu trước đó 1-2 tháng mình tặc lưỡi ‘đã đọc sách này làm sao được’ mà không mua trước 1 số sách truyện này và thỉnh thoảng đọc cho Siêu nghe; nếu thấy Siêu chăm chú mong muốn nghe mà mình bỏ qua tín hiệu đó thì có lẽ quá trình sẽ bị chậm đi 1 ít. Nhưng ngược lại nếu mua sách quá khó và miễn cưỡng bắt con đọc/ nghe thì cũng phản tác dụng. Hoặc mình từng mua cuốn ‘First book about orchestra’ để cho vào nhóm ‘sách lĩnh hội’ với mong muốn con hiểu về dàn nhạc và sự kết hợp các nhạc cụ (trước đó Siêu đã biết các nhạc cụ riêng lẻ) Ai dè chỉ sau 1 tuần nó trở thành cuốn yêu thích của anh ta luôn, anh ta biết rành rọt đâu là nhạc trưởng, đâu là các thành viên dàn nhạc.
- mình có quy tắc không mua sách có các chi tiết ‘ăn thịt’ ‘giết’ ‘lừa bịp’, hãm hại... sách kiểu này sách Việt tràn lan. Tại sao cứ phải nhân cách hoá các con vật lên khi trẻ nhỏ thậm chí còn chưa từng nhìn thấy con vật đó ngoài thực tế. Tại sao Cáo phải là gian ác.. mình muốn con sau này đón nhận thế giới với tâm trí rộng mở và thuần khiết nhất. Với mình đặt ra các hình mẫu chính là giới hạn khả năng học hỏi của con sau này.
- mình có quy tắc khắt khe về hình mình họa cho sách. Có 2 kiểu sách, hình mình họa là ảnh chụp thực tế, và là hình vẽ. Giờ rất nhiều sách làm cẩu thả, tham màu sắc và chi tiết, mà nhìn rất khó tả. Mình chỉ chọn hình vẽ mộc mạc, đúng trọng tâm.
Trên đây là một số quy tắc trong việc chọn sách cho Siêu của mình, có quy tắc này để mình chọn được sách phù hợp cho con. Còn để con có thói quen và tình yêu đọc sách thì lại là một vấn đề khác, rất nhiều tiểu tiết và nhiều tình thương yêu gửi gắm 🙂 Trên đây hoàn toàn theo chủ nghĩa kinh nghiệm, cũng có một phần dựa theo một model mình từng được đọc, nhưng giờ quên cả tên model đấy luôn :)) nên rất không mang tính khoa học huhu, mọi người đọc nếu thấy không thuyết phục thì bỏ qua nha.
Tác giả: Nguyen Thi Thuy Dung