Minh Hoa
VIP
Trước đây một cháu bé học lớp 8 con của một người quen từng tâm sự với tôi đại ý thế này: "Mỗi lần mẹ mắng cháu về lỗi gì đó, mẹ sẽ mắng mãi không dứt. Mỗi khi mẹ muốn cháu làm gì, mẹ nói lặp đi lặp lại cho đến khi cháu buộc phải làm thì thôi, dù cháu không muốn làm, nhưng cháu phải làm để mẹ cháu đừng nói nữa. Khi mà cháu mắc lỗi, mẹ phân tích dài lắm, nói mãi nói mãi... Cháu sợ mẹ, dần tránh xa mẹ, và chẳng hiểu sao khi nghe nhiều cháu bị nhờn ý. Mỗi khi mẹ bắt đầu nói, trong đầu cháu sẽ nghĩ đến những thứ khác, không còn để tâm xem mẹ nói gì nữa. Cháu còn bắt đầu tức và cãi mẹ. Thế là mẹ cháu bảo cháu mất dạy".
Là một người lớn, tôi đã nghĩ rằng mẹ cháu mắng cháu nhiều thế là vì quan tâm đến con thôi, nói nhiều mỏi mồm và mệt chứ, ai muốn nói nhiều đâu. Cho đến một ngày tôi sang nhà cháu có việc, phát hiện ra bố mẹ cháu nói nhiều kinh khủng. Khi đứa trẻ vừa đi học về và lên phòng, bố mẹ bé liền giục con đi tắm, và gọi tên giục liên tục đến khi đứa bé vào tắm thì thôi, kể cả khi đứa trẻ đã gắt lên "tẹo nữa con tắm". Trong thời gian tôi ngồi tư vấn và làm cho anh chồng cái đơn, chị vợ ở phòng khác vẫn luôn miệng càu nhàu con về đủ thứ. Họ có 2 con, và chị vợ hết nói về đứa này lại nói về đứa khác, liên tục liên tục, đến tôi là người ngoài mà còn thấy ức chế. Trước khi về, tôi hỏi: "Sao chị nói bọn trẻ nhiều thế? Những cái vặt vãnh chị để bọn trẻ tự quyết đi, sao cứ nói liên tục thực sự nghe rất mệt ấy". Chị liền nói xối xả: "Đấy cô thấy chưa, nói nhiều bổ vào mặt như thế mà chúng nó có chịu nghe đâu, lì mặt chúng nó ra. Đấy là chưa kể nó còn cãi cơ. Nói đến thế rồi mà không được thì chả biết còn phải thế nào, chả lẽ phải cho chúng nó ăn đòn". Anh chồng đứng cạnh gật gù: "Bọn này bướng lắm, nói chẳng chịu nghe, đến tuổi láo rồi".
Hai anh chị ấy đều không biết đến "hiệu ứng tâm lý quá giới hạn". Hiệu ứng quá giới hạn đề cập đến việc khi phải chịu một kích thích quá mức, quá nhiều, trong thời gian quá dài sẽ khiến cho con người cảm thấy mất kiên nhẫn, khó chịu và muốn phản kháng.
Có một câu chuyện thế này: nhà văn Mark Twain có lần nghe mục sư giảng tại một nhà thờ. Ban đầu, ông cảm thấy mục sư giảng hay, nên ông có ý định quyên góp tiền. Nhưng sau 10 phút, ông cảm thấy mất kiên nhẫn dần, nên quyết định sẽ quyên ít tiền lại. Rồi thêm 10 phút sau, mục sư vẫn tiếp tục bài giảng đều đều, ông cảm thấy khó chịu và quyết định không quyên góp nữa.
Thậm chí, một số dị bản còn kể rằng do cảm thấy tức giận vì mục sư nói quá nhiều, Mark Twain không những chẳng quyên góp mà còn lấy trộm 2 xu từ cái đĩa!
Ngay đến cả môi trường quản lý khắt khe như trong trại giam, những cán bộ và giám thị trại giam còn phải học cách nói vừa đủ, không dài dòng miên man. Tất cả các mệnh lệnh đưa ra đều phải gọn gàng, khi mắng cũng vừa đủ không càu nhàu, lèm bèm. Công tác giáo dục phạm nhân trong trại cũng ngắn gọn, giải thích tránh lê thê, đi thẳng vào vấn đề, tác phong nghiêm túc. Bởi, nếu cán bộ cứ càm ràm hay lải nhải nhiều quá, sự giáo dục sẽ phản tác dụng.
Đến giáo dục phạm nhân đang đi tù còn phải lưu ý cẩn thận như thế, nữa là giáo dục con cái - là những đứa trẻ trong độ tuổi nhạy cảm?
Việc giảng giải hay cằn nhằn liên tục của cha mẹ về vấn đề nào đó một cách quá mức là một sự kích thích đơn điệu. Đứa trẻ sẽ từ từ khép tai lại. Lời nói của cha mẹ bắt đầu giống như tiếng ồn nền mà thôi, họ cứ thế độc thoại còn lũ trẻ thì chỉ giả vờ nghe cho họ hài lòng, còn thực sự chúng cảm thấy chán ngắt. Đặc biệt là trẻ em vị thành niên, về lâu dài, sẽ khép mình và không muốn giao tiếp với cha mẹ, thậm chí là nổi loạn.
Có những vị phụ huynh cứ tự hỏi tại sao con cái cứ như "bọn tự kỷ". Sau khi đi học về, chúng chui ngay vào phòng, đóng kín cửa và không thích nói chuyện với cha mẹ. Chúng nghe nhạc, online, xem phim, làm bài tập... và chìm đắm vào thế giới riêng của chúng, cảm thấy thoải mái khi không phải nghe cha mẹ cằn nhằn.
Lan man quá mức sẽ có thể làm mất đi sự tôn trọng của đứa con. Bạn thử tưởng tượng xem, khi bạn đi làm và gặp một ông sếp nọ cứ nói lan man dài dòng bất tận, bạn cảm thấy bớt kính trọng ông ấy. Giao tiếp trong gia đình cũng vậy đó, quá lan man sẽ khiến người nghe chán ngán, lời nói dù đúng cũng giảm giá trị.
Vậy, cha mẹ nên làm gì để tránh hiệu ứng quá giới hạn? Đoạn này thì mình lấy lời khuyên từ Zhudou Parenting:
1. Đưa ra các yêu cầu, hướng dẫn rõ ràng và thiết thực.
Ví dụ như người mẹ bước vào phòng, thấy phòng bừa bộn, liền cằn nhằn đứa con về việc "ở bẩn". Nói mãi phát chán thì lại lái sang việc con học kém. Nói về học tập chán rồi lại nói sang con cô X giúp bố mẹ việc nhà, con chú Y nấu ăn ngon, con ông Z kiếm được nhiều tiền, thằng ABC bằng tuổi mày nghỉ học đi lấy vợ có con rồi kia kìa... Làm sao đứa con cảm thấy kiên nhẫn? Thậm chí đứa con còn chẳng hiểu mẹ đang muốn nó phải làm gì!
Thay vào đó, có thể nói: "phòng con bừa quá, hôm nay hãy dọn đi, ngày mai mẹ vào là phải gọn nhé". Thời gian, nhiệm vụ và kỳ vọng của phụ huynh đưa ra lúc này là rõ ràng, thực tế và khả thi.
2. Đừng phán xét và gán nhãn tùy ý, đừng trút giận.
Trước hành vi có vấn đề của trẻ, cách hiệu quả nhất của cha mẹ là thảo luận vấn đề và chỉ ra lỗi sai đó. Tuy nhiên đừng phán xét và gán nhãn tùy ý.
Ví dụ, một đứa trẻ bị phạt ở trường. Khi về nhà, đứa trẻ giấu không nói cho cha mẹ, khi nhà trường liên hệ thì phụ huynh mới biết. Cha mẹ có thể dễ dàng nổi giận mà gào lên: "Mày trí trá à, học đâu ra cái trò giấu diếm dối trá đấy, đồ mất dạy!" Đứa trẻ có thể bình tĩnh để nói chuyện với cha mẹ không? Trước cơn giận và những lời công kích nặng nề, chúng càng muốn giấu giếm vấn đề mình gặp và tránh xa phụ huynh. Đến một lúc nào đó, phụ huynh không còn biết thông tin gì về con mình nữa.
Thay vào đó, cha mẹ có thể mô tả hành vi của trẻ: "con đã không chủ động nói với bố mẹ về chuyện ngày hôm nay". Nói về cảm xúc của cha mẹ: "cha mẹ cảm thấy rất không vui vì con tước đi quyền được biết của chúng tôi như một người cha/người mẹ. Tất nhiên, cha mẹ cũng bối rối. Lý do tại sao con không muốn nói? Con sợ bị mắng hay là do vấn đề gì?" Thể hiện nhu cầu của cha mẹ: "hy vọng cha/mẹ là người con tin tưởng. Có gì hãy nói với cha mẹ nhé, chúng ta sẽ cùng giải quyết vấn đề của con".
Mô hình giao tiếp bao gồm "mô tả hành vi của trẻ + nói lên cảm xúc của cha mẹ + bày tỏ nhu cầu của cha mẹ" là một phương pháp hòa bình và thẳng thắn, nó sẽ khuyến khích trẻ em tin tưởng trả lời cha mẹ một cách hiệu quả.
Tuy nhiên cha mẹ cần giữ uy tín, đừng kiểu "con nói đi, mẹ không đánh mắng đâu", sau đó khi trẻ nói ra thì bị ăn đòn.
3. Thể hiện hành vi đúng và cho trẻ thời gian phát triển.
"Nếu cha mẹ có thể nói ít hơn và hành động nhiều hơn, 75% các vấn đề với con cái họ có thể sẽ biến mất", nhà tâm lý học người Mỹ Jan Nelson từng nói.
Đứa trẻ không muốn phạm sai lầm để gây tức giận hoặc thách thức cha mẹ. Có khả năng là do trẻ không biết hoặc không có đủ khả năng để làm tốt. Do đó, khi cha mẹ chỉ ra những hành vi sai trái của con cái, họ cũng nên thể hiện những thực hành đúng và giúp con làm chủ những hành vi đúng đắn.
Ví dụ, đối với những đứa trẻ tiêu tiền phung phí, những hành vi như vậy xảy ra do khả năng tự kiểm soát yếu, khó chống lại những cám dỗ của thế giới bên ngoài, hoặc vì đứa trẻ không có khái niệm quản lý tài chính và hành vi tiêu dùng chưa chính xác. Điều cần thiết là cha mẹ phải liên tục hướng dẫn, và để cho con đủ thời gian học cách quản lý chi tiêu.
Tóm lại, cha mẹ nên biết điểm dừng trong các cuộc trò chuyện với con cái và chừa chỗ cho "khoảng trống" một cách thích hợp để chúng có thể suy nghĩ về bản thân.
Art by Qinni
- Cáo -
Là một người lớn, tôi đã nghĩ rằng mẹ cháu mắng cháu nhiều thế là vì quan tâm đến con thôi, nói nhiều mỏi mồm và mệt chứ, ai muốn nói nhiều đâu. Cho đến một ngày tôi sang nhà cháu có việc, phát hiện ra bố mẹ cháu nói nhiều kinh khủng. Khi đứa trẻ vừa đi học về và lên phòng, bố mẹ bé liền giục con đi tắm, và gọi tên giục liên tục đến khi đứa bé vào tắm thì thôi, kể cả khi đứa trẻ đã gắt lên "tẹo nữa con tắm". Trong thời gian tôi ngồi tư vấn và làm cho anh chồng cái đơn, chị vợ ở phòng khác vẫn luôn miệng càu nhàu con về đủ thứ. Họ có 2 con, và chị vợ hết nói về đứa này lại nói về đứa khác, liên tục liên tục, đến tôi là người ngoài mà còn thấy ức chế. Trước khi về, tôi hỏi: "Sao chị nói bọn trẻ nhiều thế? Những cái vặt vãnh chị để bọn trẻ tự quyết đi, sao cứ nói liên tục thực sự nghe rất mệt ấy". Chị liền nói xối xả: "Đấy cô thấy chưa, nói nhiều bổ vào mặt như thế mà chúng nó có chịu nghe đâu, lì mặt chúng nó ra. Đấy là chưa kể nó còn cãi cơ. Nói đến thế rồi mà không được thì chả biết còn phải thế nào, chả lẽ phải cho chúng nó ăn đòn". Anh chồng đứng cạnh gật gù: "Bọn này bướng lắm, nói chẳng chịu nghe, đến tuổi láo rồi".
Hai anh chị ấy đều không biết đến "hiệu ứng tâm lý quá giới hạn". Hiệu ứng quá giới hạn đề cập đến việc khi phải chịu một kích thích quá mức, quá nhiều, trong thời gian quá dài sẽ khiến cho con người cảm thấy mất kiên nhẫn, khó chịu và muốn phản kháng.
Có một câu chuyện thế này: nhà văn Mark Twain có lần nghe mục sư giảng tại một nhà thờ. Ban đầu, ông cảm thấy mục sư giảng hay, nên ông có ý định quyên góp tiền. Nhưng sau 10 phút, ông cảm thấy mất kiên nhẫn dần, nên quyết định sẽ quyên ít tiền lại. Rồi thêm 10 phút sau, mục sư vẫn tiếp tục bài giảng đều đều, ông cảm thấy khó chịu và quyết định không quyên góp nữa.
Thậm chí, một số dị bản còn kể rằng do cảm thấy tức giận vì mục sư nói quá nhiều, Mark Twain không những chẳng quyên góp mà còn lấy trộm 2 xu từ cái đĩa!
Ngay đến cả môi trường quản lý khắt khe như trong trại giam, những cán bộ và giám thị trại giam còn phải học cách nói vừa đủ, không dài dòng miên man. Tất cả các mệnh lệnh đưa ra đều phải gọn gàng, khi mắng cũng vừa đủ không càu nhàu, lèm bèm. Công tác giáo dục phạm nhân trong trại cũng ngắn gọn, giải thích tránh lê thê, đi thẳng vào vấn đề, tác phong nghiêm túc. Bởi, nếu cán bộ cứ càm ràm hay lải nhải nhiều quá, sự giáo dục sẽ phản tác dụng.
Đến giáo dục phạm nhân đang đi tù còn phải lưu ý cẩn thận như thế, nữa là giáo dục con cái - là những đứa trẻ trong độ tuổi nhạy cảm?
Việc giảng giải hay cằn nhằn liên tục của cha mẹ về vấn đề nào đó một cách quá mức là một sự kích thích đơn điệu. Đứa trẻ sẽ từ từ khép tai lại. Lời nói của cha mẹ bắt đầu giống như tiếng ồn nền mà thôi, họ cứ thế độc thoại còn lũ trẻ thì chỉ giả vờ nghe cho họ hài lòng, còn thực sự chúng cảm thấy chán ngắt. Đặc biệt là trẻ em vị thành niên, về lâu dài, sẽ khép mình và không muốn giao tiếp với cha mẹ, thậm chí là nổi loạn.
Có những vị phụ huynh cứ tự hỏi tại sao con cái cứ như "bọn tự kỷ". Sau khi đi học về, chúng chui ngay vào phòng, đóng kín cửa và không thích nói chuyện với cha mẹ. Chúng nghe nhạc, online, xem phim, làm bài tập... và chìm đắm vào thế giới riêng của chúng, cảm thấy thoải mái khi không phải nghe cha mẹ cằn nhằn.
Lan man quá mức sẽ có thể làm mất đi sự tôn trọng của đứa con. Bạn thử tưởng tượng xem, khi bạn đi làm và gặp một ông sếp nọ cứ nói lan man dài dòng bất tận, bạn cảm thấy bớt kính trọng ông ấy. Giao tiếp trong gia đình cũng vậy đó, quá lan man sẽ khiến người nghe chán ngán, lời nói dù đúng cũng giảm giá trị.
Vậy, cha mẹ nên làm gì để tránh hiệu ứng quá giới hạn? Đoạn này thì mình lấy lời khuyên từ Zhudou Parenting:
1. Đưa ra các yêu cầu, hướng dẫn rõ ràng và thiết thực.
Ví dụ như người mẹ bước vào phòng, thấy phòng bừa bộn, liền cằn nhằn đứa con về việc "ở bẩn". Nói mãi phát chán thì lại lái sang việc con học kém. Nói về học tập chán rồi lại nói sang con cô X giúp bố mẹ việc nhà, con chú Y nấu ăn ngon, con ông Z kiếm được nhiều tiền, thằng ABC bằng tuổi mày nghỉ học đi lấy vợ có con rồi kia kìa... Làm sao đứa con cảm thấy kiên nhẫn? Thậm chí đứa con còn chẳng hiểu mẹ đang muốn nó phải làm gì!
Thay vào đó, có thể nói: "phòng con bừa quá, hôm nay hãy dọn đi, ngày mai mẹ vào là phải gọn nhé". Thời gian, nhiệm vụ và kỳ vọng của phụ huynh đưa ra lúc này là rõ ràng, thực tế và khả thi.
2. Đừng phán xét và gán nhãn tùy ý, đừng trút giận.
Trước hành vi có vấn đề của trẻ, cách hiệu quả nhất của cha mẹ là thảo luận vấn đề và chỉ ra lỗi sai đó. Tuy nhiên đừng phán xét và gán nhãn tùy ý.
Ví dụ, một đứa trẻ bị phạt ở trường. Khi về nhà, đứa trẻ giấu không nói cho cha mẹ, khi nhà trường liên hệ thì phụ huynh mới biết. Cha mẹ có thể dễ dàng nổi giận mà gào lên: "Mày trí trá à, học đâu ra cái trò giấu diếm dối trá đấy, đồ mất dạy!" Đứa trẻ có thể bình tĩnh để nói chuyện với cha mẹ không? Trước cơn giận và những lời công kích nặng nề, chúng càng muốn giấu giếm vấn đề mình gặp và tránh xa phụ huynh. Đến một lúc nào đó, phụ huynh không còn biết thông tin gì về con mình nữa.
Thay vào đó, cha mẹ có thể mô tả hành vi của trẻ: "con đã không chủ động nói với bố mẹ về chuyện ngày hôm nay". Nói về cảm xúc của cha mẹ: "cha mẹ cảm thấy rất không vui vì con tước đi quyền được biết của chúng tôi như một người cha/người mẹ. Tất nhiên, cha mẹ cũng bối rối. Lý do tại sao con không muốn nói? Con sợ bị mắng hay là do vấn đề gì?" Thể hiện nhu cầu của cha mẹ: "hy vọng cha/mẹ là người con tin tưởng. Có gì hãy nói với cha mẹ nhé, chúng ta sẽ cùng giải quyết vấn đề của con".
Mô hình giao tiếp bao gồm "mô tả hành vi của trẻ + nói lên cảm xúc của cha mẹ + bày tỏ nhu cầu của cha mẹ" là một phương pháp hòa bình và thẳng thắn, nó sẽ khuyến khích trẻ em tin tưởng trả lời cha mẹ một cách hiệu quả.
Tuy nhiên cha mẹ cần giữ uy tín, đừng kiểu "con nói đi, mẹ không đánh mắng đâu", sau đó khi trẻ nói ra thì bị ăn đòn.
3. Thể hiện hành vi đúng và cho trẻ thời gian phát triển.
"Nếu cha mẹ có thể nói ít hơn và hành động nhiều hơn, 75% các vấn đề với con cái họ có thể sẽ biến mất", nhà tâm lý học người Mỹ Jan Nelson từng nói.
Đứa trẻ không muốn phạm sai lầm để gây tức giận hoặc thách thức cha mẹ. Có khả năng là do trẻ không biết hoặc không có đủ khả năng để làm tốt. Do đó, khi cha mẹ chỉ ra những hành vi sai trái của con cái, họ cũng nên thể hiện những thực hành đúng và giúp con làm chủ những hành vi đúng đắn.
Ví dụ, đối với những đứa trẻ tiêu tiền phung phí, những hành vi như vậy xảy ra do khả năng tự kiểm soát yếu, khó chống lại những cám dỗ của thế giới bên ngoài, hoặc vì đứa trẻ không có khái niệm quản lý tài chính và hành vi tiêu dùng chưa chính xác. Điều cần thiết là cha mẹ phải liên tục hướng dẫn, và để cho con đủ thời gian học cách quản lý chi tiêu.
Tóm lại, cha mẹ nên biết điểm dừng trong các cuộc trò chuyện với con cái và chừa chỗ cho "khoảng trống" một cách thích hợp để chúng có thể suy nghĩ về bản thân.
Art by Qinni
- Cáo -
Tải app để tham gia
An toàn
Tin cậy
Hoặc quét mã trên điện thoại để tải
Lưu ý: Thông tin tư vấn tại Mamibabi chỉ mang tính chất tham khảo, không có giá trị thay thế chỉ định của bác sĩ. Mamibabi không chịu trách nhiệm về những trường hợp tự ý áp dụng mà không có chỉ định của bác sĩ.
Nhận ngay 10,000+ hoạt động
Thai giáo, Giáo dục sớm,
Tập nói sớm, Ăn dặm
Thai giáo
Giáo dục sớm
EASY, Luyện ngủ
Tập nói sớm
Ăn dặm
Tư vấn 1:1
Bé cùng tuổi
Xem thêm chủ đề
Nuôi dạy con
Chia sẻ, học hỏi cách nuôi dạy con khoa học nhất
Tìm kiếm
